शक्ती सामंत

शक्ती सामंत (जन्म: १३ जानेवारी १९२६ ; मृत्यू: ९ एप्रिल २००९)

एका तरुणाने आपल्या खांद्यावर स्वप्नांचे गाठोडे घेऊन मायानगरी मुंबईत पाऊल ठेवले. त्याच्या मनात हिरो बनण्याची आस होती, मात्र नियतीने त्याच्यासाठी वेगळीच वाट ठरवलेली होती. जो तरुण एकेकाळी चित्रपट निर्माते फणी मजुमदार यांच्या मागे फिरत असे, नाट्यप्रयोगांमध्ये लहान भूमिका साकारत असे, तोच पुढे जाऊन हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वांत प्रभावशाली दिग्दर्शकांपैकी एक बनेल, याची कल्पनाही कोणी केली नसेल आणि हे तरुण म्हणजे शक्ती सामंत – एक असे दिग्दर्शक, ज्यांनी भारतीय सिनेमाला मनोरंजनाच्या नव्या उंचीवर नेऊन ठेवले. त्यांच्या सिनेमांनी केवळ बॉक्स ऑफिस गाजवलं नाही, तर प्रेक्षकांच्या हृदयात कायमचे स्थान मिळवले. त्यांच्या हाताला यशाचा जणू सोनेरी स्पर्श लाभला. त्यांच्या ‘आराधना’ ने पहिला सुपरस्टार दिला, ‘कटी पतंग’ ने प्रेम आणि त्यागाची परिभाषा बदलली, ‘अमर प्रेम’ ने नात्यांच्या वेगळ्या छटा दाखवल्या, तर ‘हावडा ब्रिज’ ने थ्रिलरचा नवा आयाम निर्माण केला.

१३ जानेवारी १९२५ रोजी पश्चिम बंगालच्या बर्दवान येथे जन्मलेले शक्ती सामंत आपल्या काकांच्या घरी डेहराडून येथे वाढले. त्यामुळे त्यांना हिंदी आणि उर्दू दोन्ही भाषांवर प्रभुत्व मिळाले. कलकत्ता विद्यापीठातून पदवी घेतल्यानंतर त्यांनी आपल्या स्वप्नांच्या मागे धावण्यासाठी मुंबई गाठली. मात्र, सुरुवातीला संघर्ष मोठा होता. चित्रपटसृष्टीत पाय रोवण्यासाठी त्यांनी दापोली येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली आणि आठवड्याच्या शेवटी मुंबईत चित्रपटांच्या सेटवर जाऊन शुटिंग पाहू लागले. त्यावेळी बॉम्बे टॉकीज स्टुडिओमध्ये बंगाली कलाकार आणि तंत्रज्ञांची चलती होती. तिथेच त्यांनी ज्ञान मुखर्जी, सतीश निगम आणि फणी मजुमदार यांच्याकडे सहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. या काळात त्यांनी चित्रपट निर्मितीच्या तंत्रज्ञानाची बारकाईने माहिती घेतली आणि आपल्या अनुभवाचा ठेवा ते समृद्ध करत राहिले. १९५५ मध्ये शक्ती सामंत यांना पहिली दिग्दर्शकीय संधी मिळाली ती ‘बहू’ या चित्रपटातून मात्र, हा चित्रपट अपेक्षित यश मिळवू शकला नाही. ‘बहू’ नंतर शक्ती सामंत यांचा इन्स्पेक्टर हा दुसरा चित्रपट होता. थ्रिलर शैलीतील या चित्रपटात अशोक कुमार, गीता बाली आणि प्राण यांच्या दमदार भूमिका होत्या. एका खुनाभोवती फिरणाऱ्या या कथानकाने शक्ती सामंत यांना एक सक्षम दिग्दर्शक म्हणून ओळख मिळवून दिली. त्यानंतर ‘शेरू’ आणि ‘हिल स्टेशन’ यांसारख्या चित्रपटांनंतर त्यांनी स्वतःचे ‘शक्ती फिल्म्स’ प्रोडक्शन हाऊस सुरू केले आणि १९५८ मध्ये ‘हावडा ब्रिज’ हा क्राईम थ्रिल चित्रपट बनवला. मधुबाला आणि अशोक कुमार यांच्या अप्रतिम अभिनयाने सजलेला हा सस्पेन्स-थ्रिलर चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर जबरदस्त हिट ठरला. या चित्रपटातील ‘मेरा नाम चिन चिन चू’ हे गाणे आजही लोकप्रिय आहे.