जागतिक चिमणी दिन.

जागतिक चिमणी दिन.  (२० मार्च )

“चिऊताई, चिऊताई दार उघड…”

दार असं लावून, जगावरती कावून,

किती वेळ डोळे मिटून आत बसशील

आपलं मन आपणच खात बसशील “

मंगेश पाडगावकरांच्या या ओळी ऐकताच आठवते ती लहानपणीची चिऊताई! आईच्या गोष्टींमध्ये, अंगणात चिवचिवाट करत खेळणारी, दाणे टिपणारी चिमणी— आपल्या बालपणाचा अविभाज्य भाग. मात्र, आज तीच चिऊताई आपल्याला दुर्मिळ होताना दिसते आहे.

लहानशी, गोडसर आवाज करणारी चिमणी आपल्या परिसराचा अविभाज्य भाग आहे. शहरी आणि ग्रामीण भागात ती आपल्याला सहज दिसते. पण चिमणी केवळ आपल्या घराच्या छपरावर किंवा गॅलरीत चिवचिवाट करण्यापुरतीच नाही, तर पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या दृष्टीने तिचे मोठे योगदान आहे. याच चिऊताईच्या संरक्षणाचा दिन म्हणजे २० मार्च – जागतिक चिमणी दिन, हा दिवस आपण फक्त एका पक्ष्याची आठवण म्हणून नाही, तर त्याच्या संवर्धनासाठी पुढाकार घेण्यासाठी साजरा करतो. “पासर डोमेस्टीकस” (Passer Domesticus) म्हणजेच आपली हाऊस स्पॅरो, ही चिमणी जगभरातील अनेक भागांमध्ये आढळते. विशेषतः मानवी वस्तीजवळ राहण्याची तिची सवय असल्यामुळे ती आपल्याला घरांच्या परसदारात, झाडांवर, खिडक्यांच्या कठड्यांवर सहज दिसायची.

आज परिस्थिती वेगळी आहे. सिमेंटच्या जंगलांनी नैसर्गिक अधिवास नष्ट केला आहे, मोबाईल टॉवर्सच्या रेडिएशनने तिच्या अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे, आणि वाढत्या प्रदूषणामुळे तिच्या चिवचिवाटाची जागा आता नीरव शांततेने घेतली आहे.

चिमण्यांची संख्या का घटतेय?

• शहरीकरण आणि सिमेंटची घरे – पूर्वीच्या घरांच्या भिंतींमध्ये असलेल्या चिमण्यांना घरटी बांधता येण्यासारख्या जागा आता आधुनिक इमारतींमध्ये नाहीत.